[BHA] Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk, 10 Kasım 1938’de saat 09.05’te Dolmabahçe Sarayı’nda 57 yaşında hayatını kaybetti. Vefatının 88. yılında ülke genelinde anma törenleri düzenleniyor.
İstanbul’daki Dolmabahçe Sarayı’ndan gelen haber, 10 Kasım 1938’de Türkiye’yi yasa boğdu. Millî Mücadele’nin Başkomutanı, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu ve ilk Cumhurbaşkanı Atatürk’ün vefatının üzerinden 88 yıl geçmesine rağmen askerî başarıları, bağımsızlık mücadelesindeki liderliği ve reformları Türkiye tarihindeki belirleyici yerini koruyor.
Her yıl 10 Kasım’da saat 09.05’te ülke genelinde hayat kısa süreliğine duruyor. Sirenler eşliğinde vatandaşlar, Cumhuriyet’in kurucusunu saygı duruşuyla anıyor.
1881’de Selanik’te Ali Rıza Efendi ve Zübeyde Hanım’ın çocuğu olarak dünyaya gelen Mustafa Kemal, ilköğreniminin ardından Selanik Askerî Rüştiyesi ve Manastır Askerî İdadisi’nde eğitim gördü. 1899’da girdiği İstanbul’daki Harp Okulu’ndan 1902’de teğmen, 1905’te ise kurmay yüzbaşı olarak mezun oldu.
1915’te 19. Tümen Komutanlığına atanan Mustafa Kemal, Arıburnu, Conkbayırı ve Anafartalar’daki muharebelerde gösterdiği komuta başarısıyla Çanakkale savunmasında belirleyici rol oynadı ve “Anafartalar Kahramanı” olarak tanındı.
16 Mayıs 1919’da Bandırma Vapuru ile İstanbul’dan yola çıkan Mustafa Kemal Paşa, 19 Mayıs’ta Samsun’a ulaştı. Bu çıkış, Türk Kurtuluş Savaşı’nın başlangıcı kabul edildi. Amasya Genelgesi, Erzurum ve Sivas kongrelerinin ardından 23 Nisan 1920’de Ankara’da Türkiye Büyük Millet Meclisi açıldı. Sakarya Meydan Muharebesi’nin ardından 19 Eylül 1921’de kendisine “Gazi” unvanı ve “Mareşal” rütbesi verildi. 30 Ağustos 1922’de kazanılan Başkomutanlık Meydan Muharebesi ile Türk ordusu 9 Eylül 1922’de İzmir’e ulaştı.
24 Temmuz 1923’te imzalanan Lozan Barış Antlaşması’nın ardından 29 Ekim 1923’te Cumhuriyet ilan edildi ve Mustafa Kemal Atatürk ilk Cumhurbaşkanı seçildi. Bu görevini 1938’e kadar sürdürdü.
Cumhuriyet döneminde 1924’te Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile eğitim ve öğretim birliği sağlandı, 1926’da Türk Medeni Kanunu kabul edildi, 1928’de Harf Devrimi gerçekleştirildi. Kadınlara 1930’da belediye seçimlerine katılma, 1934’te milletvekili seçme ve seçilme hakkı tanındı. Dış politikada 1932’de Milletler Cemiyetine üyelik, 1934’te Balkan Antantı, 1936’da Montrö Boğazlar Sözleşmesi ve 1937’de Sadabat Paktı öne çıkan gelişmeler oldu.
Yaşamının son yıllarında sağlık sorunları yaşayan Atatürk, 10 Kasım 1938 Perşembe günü saat 09.05’te Dolmabahçe Sarayı’nda hayatını kaybetti. Naaşı 21 Kasım 1938’de Ankara Etnografya Müzesi’ndeki geçici kabrine yerleştirildi ve ölümünün 15. yıl dönümü olan 10 Kasım 1953’te Anıtkabir’e nakledildi.
Bugün Anıtkabir başta olmak üzere ülkenin dört bir yanında düzenlenen törenlerde Atatürk’ün yaşamı, fikirleri ve Cumhuriyet’e bıraktığı miras anılıyor.
