enflasyonemeklilikötvdövizakpchpmhp
DOLAR
50,4174
EURO
55,4520
ALTIN
6.253,71
BIST
11.740,68
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
Samsun
Hafif Yağmurlu
20°C
Samsun
20°C
Hafif Yağmurlu
Çarşamba Çok Bulutlu
21°C
Perşembe Yağmurlu
21°C
Cuma Hafif Yağmurlu
23°C
Cumartesi Hafif Yağmurlu
16°C

Hilvan’ın binlerce yıllık geçmişi Nevali Çori ile gün yüzüne çıkıyor

Hilvan’ın binlerce yıllık geçmişi Nevali Çori ile gün yüzüne çıkıyor
17.11.2026
0
A+
A-

[BHA] Şanlıurfa’nın kuzeyindeki Hilvan ilçesi, Nevali Çori başta olmak üzere binlerce yıllık arkeolojik geçmişi ve kırsal yaşam kültürünü bir arada barındırıyor.

Şanlıurfa kent merkezinin yaklaşık 55 kilometre kuzeyinde yer alan Hilvan, doğusunda Siverek, güneybatısında Bozova ve batısında Fırat havzasıyla çevrili. Deniz seviyesinden yaklaşık 600 metre yükseklikteki ilçenin büyük bölümü hafif dalgalı düzlüklerden oluşurken Fırat kıyısına yaklaşıldıkça arazi engebeli bir görünüm kazanıyor.

Bugünkü Hilvan’ın yerleşim geçmişi Osmanlı döneminde 19. yüzyılın başlarına dayansa da ilçe sınırlarındaki arkeolojik bulgular, bu topraklarda binlerce yıl önce yerleşik toplulukların yaşadığını ortaya koyuyor.

Nevali Çori’de 12 bin yıllık izler

Hilvan’ın tarih öncesi dönemine ilişkin en önemli arkeolojik alanlardan biri, Kantara köyü yakınlarında bulunan Nevali Çori yerleşimi. Fırat havzasındaki eski yerleşim alanlarından biri olan Nevali Çori’nin geçmişi, MÖ 8500-8000 yıllarına kadar uzanıyor.

Çanak Çömleksiz Neolitik Dönem’e tarihlenen yerleşim, insanların kalıcı yaşam alanları oluşturduğu, üretim faaliyetlerinin geliştiği ve toplumsal yaşamın yeni biçimler kazandığı sürecin izlerini taşıyor. Bölgede 1983 yılında başlayan arkeolojik kazılarda, konut kalıntılarının yanı sıra törensel amaçlarla kullanıldığı değerlendirilen özel bir yapı ortaya çıkarıldı.

Heidelberg Üniversitesi ile Şanlıurfa Müzesi iş birliğinde yürütülen araştırmalar, Nevali Çori’nin yalnızca günlük yaşamın sürdürüldüğü bir yerleşim olmadığını, inanç ve toplumsal faaliyetler açısından da önem taşıdığını gösterdi. Kazılarda ortaya çıkarılan kireçtaşı heykeller, insan başı tasvirleri ve T biçimli dikilitaşlar, bölgenin tarih öncesi sanat ve mimari anlayışına ilişkin önemli bulgular arasında yer aldı.

Taş heykellerde insan ve hayvan tasvirleri

Kazılarda ortaya çıkarılan taş heykeller ve kabartmalarda insan figürlerinin yanı sıra ayı, kurt, tilki, yılan, kuş ve kaplumbağa gibi hayvan tasvirleri tespit edildi. Bu tasvirler, yabani hayvanların dönemin insanları açısından yalnızca doğal çevrenin bir parçası olmadığını, simgesel ve törensel anlatımlarda da yer bulduğunu gösteriyor.

Yerleşimdeki T biçimli dikilitaşlar ve özel yapı kalıntıları, Şanlıurfa’nın diğer Neolitik merkezlerinde görülen mimari geleneklerle benzerlik taşıyor. Nevali Çori, özellikle Göbeklitepe ile birlikte değerlendirildiğinde, Güneydoğu Anadolu’da yerleşik yaşamın, taş işçiliğinin ve toplu ritüellerin gelişimini anlamak açısından önemli bir arkeolojik alan olarak kabul ediliyor. Bölgede ayrıca Kalkolitik ve İlk Tunç Çağı’na ait yerleşim tabakaları da tespit edildi.

Atatürk Barajı suları altında kalan yerleşim

Güneydoğu Anadolu Projesi kapsamında Atatürk Barajı’nın inşa edilmesiyle Fırat kıyısındaki birçok tarihî alanın su altında kalacağı anlaşıldı. Bu nedenle 1970’li yılların sonlarından itibaren bölgede arkeolojik yüzey araştırmaları ve kurtarma kazıları gerçekleştirildi. Nevali Çori’deki kazılar da baraj sularının yükselmesinden önce tarihî kalıntıların belgelenmesi ve taşınabilir eserlerin korunması amacıyla yürütüldü.

Yerleşim alanı, 1992 yılında Atatürk Baraj Gölü’nün suları altında kaldı. Kazılarda gün yüzüne çıkarılan heykeller, mimari parçalar ve diğer eserler ise Şanlıurfa Müzesi koleksiyonuna kazandırıldı. Böylece bugün su altında bulunan Nevali Çori, arkeolojik bulgularıyla Anadolu’nun en eski yerleşik toplulukları üzerine yürütülen araştırmalardaki önemini korudu.

Balkı çevresinde Tunç Çağı ve Roma izleri

İlçeye bağlı Balkı Mahallesi çevresinde bulunan arkeolojik alanlar, farklı dönemlerde bölgede yaşamış toplulukların geride bıraktığı kalıntıları barındırıyor. Şanlıurfa Valiliğinin kültür envanterinde yer alan Balkı Höyüğü’nde yapılan yüzey araştırmalarında Kalkolitik, Erken Tunç ve Orta Tunç çağlarına ait seramik parçaları tespit edildi.

Balkı’nın yaklaşık bir kilometre kuzeyindeki Dikme Mevkii’nde ise Roma ve Orta Çağ dönemlerine ilişkin yapı kalıntıları bulunuyor. Kayalık bir tepe üzerine kurulan yerleşimde taş duvarlar, yapı temelleri ve büyük taş bloklardan oluşturulmuş giriş izleri tespit edildi. Alanda bulunan çatı kiremitleri, pişirme kapları ve farklı dönemlere ait seramik parçaları, buranın geçmişte çeşitli amaçlarla kullanılan bir yerleşim alanı olduğunu gösteriyor.

Karacurun köyünden Hilvan ilçesine

Hilvan Kaymakamlığı ve Hilvan Belediyesinin tarihçe kayıtlarına göre 1820 yılında yöredeki göçebe aşiretlerin yerleşmesiyle bölgede Karacurun adıyla bir köy kuruldu. Köyün adının, yerleşim meydanında bulunan siyah renkli bir dibek taşından geldiği belirtiliyor.

Sonraki yıllarda çevredeki farklı aşiretlerin yerleşmesiyle büyüyen köy, zaman içerisinde bölgedeki yerleşim merkezlerinden biri hâline geldi. Başlangıçta Siverek’e bağlı Uluyazı nahiyesiyle ilişkili olan Karacurun, 30 Mayıs 1926 tarihinde çıkarılan 877 sayılı Kanun kapsamında ilçe statüsü kazanarak Hilvan adını aldı.

Tarım ve hayvancılığa dayanan kırsal yaşam

İlçenin geniş düzlüklerinde buğday, arpa, mercimek ve nohut gibi ürünler yetiştirilirken kırsal yerleşimlerde koyun, keçi ve sığır yetiştiriciliği de geçim kaynakları arasında bulunuyor. Hilvan’da özellikle üzüm yetiştiriciliğiyle bağlantılı bağ bozumu geleneği, bu üretim kültürünün örneklerinden biri.

Yörede kerge olarak da bilinen bağ bozumu sırasında olgunlaşan üzümler toplanarak şırası çıkarılıyor. Elde edilen üzüm şırası, geleneksel yöntemlerle işlenerek pekmez, pestil ve cevizli sucuk gibi ürünlere dönüştürülüyor. Tarımın yanı sıra hayvancılıktan elde edilen yün ve deri de geçmişte farklı el sanatlarında kullanıldı.

1990’lı yıllarda Atatürk Barajı’nın su tutmasıyla bölgenin doğal ve beşerî çevresinde önemli değişimler yaşandı. Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesinin kayıtlarına göre ilçede sulama imkânlarının gelişmesinin ardından pamuk üretiminde artış yaşandı. Bununla birlikte buğday, arpa, mercimek ve diğer tarımsal ürünler ile hayvancılık, Hilvan’ın kırsal ekonomisindeki yerini korudu.

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

sanalbasin.com üyesidir