TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası Rize Temsilciliği, 6 Şubat depremlerinin üçüncü yıl dönümünde yaptığı açıklamada, depremlerin doğa olayı olmaktan çıkarak ihmaller zinciriyle afete dönüştüğünü ve Türkiye’nin bugün dünden daha hazırlıklı olmadığını belirtti.
TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası (İMO) Rize Temsilciliği, 6 Şubat depremlerinin üçüncü yılında yaptığı yazılı açıklamayla Türkiye’nin deprem riskine karşı hazırlıksız olduğunu vurguladı. Açıklamada, on binlerce can kaybı ve yüz binlerce yapının etkilendiği felaketin üzerinden üç yıl geçmesine rağmen ülkenin depreme hazır olma konusunda yeterli ilerlemeyi kaydedemediği ifade edildi.
İMO Rize Temsilciliği, Türkiye’deki depremlerin “beklenmedik” doğa olayları olmadığını, ne zaman ve nerede olacağı tam olarak tespit edilemese de öngörülebilir ve etkileri azaltılabilir bir gerçek olduğunu kaydetti. Yıkımın büyüklüğünün, depremin şiddetinden çok yapı kalitesi, denetim niteliği ve risk azaltma politikalarıyla doğrudan ilişkili olduğu belirtilerek, aynı büyüklükteki depremlerin farklı ülkelerde bu denli yıkıma yol açmamasının sorunun insan kaynaklı zaaflardan kaynaklandığı aktarıldı.
Geçtiğimiz yıllarda Balıkesir Sındırgı’da meydana gelen 6,1 ve 6 büyüklüğündeki depremlerin ardından 729 binada 1036 bağımsız bölümün ağır hasarlı veya yıkık olarak tespit edildiği hatırlatıldı. Ayrıca Silivri açıklarında yaşanan 6,2 büyüklüğündeki depremin ardından iletişim ağının çökmesi ve toplanma alanlarının yetersizliğinin olası büyük bir İstanbul depreminde yaşanacaklar konusunda endişeleri artırdığına dikkat çekildi.
Türkiye’deki yapı stokunun önemli bir bölümünün yüksek deprem riski altında olduğu vurgulanan açıklamada, mevcut binaların çoğunluğunun hasar görebilirliği yüksek olan 2000 yılı öncesi inşa edilmiş binalardan oluştuğu belirtildi. Son 25 yılda çıkarılan 6 imar affı yasasıyla mevzuata aykırı eklenti veya değişikliklerin kâğıt üzerinde yasallaştırılarak, mühendislik hizmeti almamış kaçak yapıların meşrulaştırıldığı ifade edildi.
TBMM Kahramanmaraş Depremleri Araştırma Komisyonu’nun 2023 tarihli raporuna göre ülke genelinde 6-7 milyon konutun acilen dönüştürülmesi gerektiği, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın ise sadece İstanbul’da yaklaşık 600 bin konutun çok riskli olduğunu ve toplamda 1,5 milyon konutun dönüşmesi gerektiğini ifade ettiği aktarıldı. Bu resmi beyanlara rağmen, hâlâ bütüncül ve kamuoyuna açık bir yapı envanteri oluşturulmadığı, hangi kentte kaç yapının riskli olduğunun net biçimde ortaya konmadığı eleştirildi.
Yaklaşık on üç yıldır yürürlükte olan kentsel dönüşüm politikalarının, deprem riskini azaltmaktan çok, çoğu zaman arsa değeri yüksek bölgelerde parsel bazlı yenilemelere indirgendiği savunuldu. Dönüşümün sadece eski binaların yıkılıp yenilerinin yapılması olmadığı, zemin özelliklerinden nüfus yoğunluğuna, ulaşımdan toplanma alanlarına kadar pek çok unsurun ele alınmasını gerektiren kamusal bir planlama meselesi olduğu belirtildi. Uygulamaların, ülke genelindeki riskli yapı miktarıyla karşılaştırıldığında sınırlı kaldığı ve özellikle dar gelirli yurttaşların yaşadığı bölgelerde ilerlemediği ifade edildi.
Depreme hazırlık konusunun afet sonrasına sıkışan, sürekliliği olmayan bir başlık olarak ele alındığına dikkat çekildi. Okulların, hastanelerin, kamu binalarının ve altyapı sistemlerinin ne ölçüde güvenli olduğu, ne kadarının güçlendirildiği ya da yenilendiği konusunda şeffaf ve bütüncül bir bilginin hâlâ mevcut olmadığı aktarıldı. Afet yönetiminin yalnızca arama-kurtarma ya da yardım ulaştırma kapasitesiyle değil, risk azaltma ve hazırlık düzeyiyle ölçüldüğü vurgulandı. Silivri depreminden sonra tartışma konusu olan deprem toplanma alanları meselesinin de benzer bir plansızlığın göstergesi olduğu belirtildi.
İMO Rize Temsilciliği, afetlerin kader olmadığını, bilimi, mühendisliği ve kamusal sorumluluğu esas almayan politikalarda ısrarın acı sonuçları olduğunu yineledi. 6 Şubat depremlerinden etkilenen bölgelerde sorunların üç yıl sonra hâlâ devam ettiği, yaşamını geçici barınma alanlarında sürdüren yurttaşların barınma, sağlık, eğitim ve altyapı sorunlarının tam olarak çözülemediği kaydedildi. Yeniden inşa sürecinin sadece binaların yapılmasıyla sınırlı tutulduğu, kentlerin sosyal, ekonomik ve kültürel dokusunun yeniden kurulmasının göz ardı edildiği belirtildi.
TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası olarak acilen yapılması gerekenleri sıralayan temsilcilik, ülke çapında güncel ve şeffaf bir yapı envanteri oluşturulmasını talep etti. Kentsel dönüşümün rant odaklı değil, risk temelli bir kamu politikası olarak uygulanması, yapı üretiminin tüm aşamalarında mühendislik hizmetlerinin tam ve doğru bir biçimde verilebilmesi için gerekli yasal düzenlemelerin yapılması ve uygulamaların sıkı bir şekilde denetlenmesi gerektiği ifade edildi. Açıklamada son olarak, 6 Şubat depremlerinde yitirilenlere karşı sorumluluğun, aynı acıların bir daha yaşanmaması için bugünden harekete geçmek olduğu vurgulandı.
