enflasyonemeklilikötvdövizakpchpmhp
DOLAR
50,4148
EURO
55,5265
ALTIN
6.282,20
BIST
11.841,81
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
Samsun
Hafif Yağmurlu
20°C
Samsun
20°C
Hafif Yağmurlu
Çarşamba Çok Bulutlu
21°C
Perşembe Hafif Yağmurlu
20°C
Cuma Hafif Yağmurlu
23°C
Cumartesi Hafif Yağmurlu
16°C

Hilvan’ın binlerce yıllık tarihi: Nevali Çori’den günümüze

Hilvan’ın binlerce yıllık tarihi: Nevali Çori’den günümüze
17.11.2026
0
A+
A-

[BHA] Şanlıurfa’nın kuzeyindeki Hilvan ilçesi, Nevali Çori gibi Neolitik dönem yerleşimlerinden Osmanlı döneminde kurulan Karacurun köyüne uzanan binlerce yıllık bir yerleşim geçmişine sahip.

Şanlıurfa kent merkezinin yaklaşık 55 kilometre kuzeyinde bulunan Hilvan, doğusunda Siverek, güneybatısında Bozova ve batısında Fırat havzasıyla çevrili. Deniz seviyesinden yaklaşık 600 metre yükseklikteki ilçenin büyük bölümü hafif dalgalı düzlüklerden oluşuyor.

Bugünkü Hilvan’ın yerleşim geçmişi Osmanlı döneminde 19. yüzyılın başlarına dayansa da ilçe sınırlarındaki arkeolojik bulgular, bu topraklarda binlerce yıl önce yerleşik toplulukların yaşadığını ortaya koyuyor.

Binlerce yıllık geçmiş: Nevali Çori

Hilvan’ın tarih öncesi dönemine ilişkin en önemli arkeolojik alanlardan biri, Kantara köyü yakınlarında bulunan Nevali Çori yerleşimi. Geçmişi MÖ 8500-8000 yıllarına uzanan yerleşim, Çanak Çömleksiz Neolitik Dönem’e tarihleniyor.

Bölgede 1983 yılında başlayan arkeolojik kazılarda, konut kalıntılarının yanı sıra törensel amaçlarla kullanıldığı değerlendirilen özel bir yapı ortaya çıkarıldı. Heidelberg Üniversitesi ile Şanlıurfa Müzesi iş birliğinde yürütülen araştırmalar, Nevali Çori’nin inanç ve toplumsal faaliyetler açısından da önem taşıdığını gösterdi.

Kazılarda ortaya çıkarılan kireçtaşı heykeller, insan başı tasvirleri ve T biçimli dikilitaşlar, bölgenin tarih öncesi sanat ve mimari anlayışına ilişkin önemli bulgular arasında yer aldı. Taş heykeller ve kabartmalarda insan figürlerinin yanı sıra ayı, kurt, tilki, yılan, kuş ve kaplumbağa gibi hayvan tasvirleri tespit edildi.

Fırat’ın suları altında kalan tarih

Güneydoğu Anadolu Projesi kapsamında Atatürk Barajı’nın inşa edilmesiyle Fırat kıyısındaki birçok tarihî alanın su altında kalacağı anlaşıldı. Bu nedenle 1970’li yılların sonlarından itibaren bölgede arkeolojik yüzey araştırmaları ve kurtarma kazıları gerçekleştirildi.

Nevali Çori’deki kazılar da baraj sularının yükselmesinden önce tarihî kalıntıların belgelenmesi ve taşınabilir eserlerin korunması amacıyla yürütüldü. Yerleşim alanı, 1992 yılında Atatürk Baraj Gölü’nün suları altında kaldı. Kazılarda gün yüzüne çıkarılan heykeller, mimari parçalar ve diğer eserler Şanlıurfa Müzesi koleksiyonuna kazandırıldı.

Balkı çevresinde Roma ve Tunç Çağı izleri

İlçeye bağlı Balkı Mahallesi çevresindeki arkeolojik alanlar, farklı dönemlerde bölgede yaşamış toplulukların kalıntılarını barındırıyor. Balkı Höyüğü’nde yapılan yüzey araştırmalarında Kalkolitik, Erken Tunç ve Orta Tunç çağlarına ait seramik parçaları tespit edildi.

Balkı’nın yaklaşık bir kilometre kuzeyindeki Dikme Mevkii’nde ise Roma ve Orta Çağ dönemlerine ilişkin yapı kalıntıları bulunuyor. Kayalık bir tepe üzerine kurulan yerleşimde taş duvarlar, yapı temelleri ve büyük taş bloklardan oluşturulmuş giriş izleri tespit edildi.

Bir kara dibek taşından doğan isim: Karacurun

Hilvan Kaymakamlığı ve Hilvan Belediyesinin tarihçe kayıtlarına göre 1820 yılında yöredeki göçebe aşiretlerin yerleşmesiyle bölgede Karacurun adıyla bir köy kuruldu. Köyün adının, yerleşim meydanında bulunan siyah renkli bir dibek taşından geldiği belirtiliyor.

Başlangıçta Siverek’e bağlı Uluyazı nahiyesiyle ilişkili olan Karacurun, 30 Mayıs 1926 tarihinde çıkarılan 877 sayılı Kanun kapsamında ilçe statüsü kazanarak Hilvan adını aldı.

Toprağa dayanan yaşam: Tarım ve hayvancılık

İlçenin geniş düzlüklerinde buğday, arpa, mercimek ve nohut gibi ürünler yetiştirilirken kırsal yerleşimlerde koyun, keçi ve sığır yetiştiriciliği de geçim kaynakları arasında bulunuyor. Hilvan’da özellikle üzüm yetiştiriciliğiyle bağlantılı bağ bozumu geleneği, bu üretim kültürünün örneklerinden biri.

Yörede kerge olarak da bilinen bağ bozumu sırasında olgunlaşan üzümler toplanarak şırası çıkarılıyor; elde edilen şıra geleneksel yöntemlerle pekmez, pestil ve cevizli sucuk gibi ürünlere dönüştürülüyor. Yünlü ve ipekli halı dokumacılığı da Hilvan’ın geleneksel üretim kültüründe yer alıyor.

Fırat’ın değişen coğrafyası

1990’lı yıllarda Atatürk Barajı’nın su tutmasıyla birlikte bölgenin doğal ve beşerî çevresinde önemli değişimler yaşandı. Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesinin kayıtlarına göre ilçede sulama imkânlarının gelişmesinin ardından pamuk üretiminde artış yaşandı.

Nevali Çori’deki Neolitik kalıntılar, Balkı çevresindeki Tunç Çağı izleri ve Roma ile Orta Çağ’a ait yapı parçaları, bu coğrafyanın farklı dönemlerde insanlar tarafından kullanıldığını gösteriyor. Fırat havzasının doğal koşulları, tarımsal üretim ve hayvancılık kültürüyle şekillenen ilçe, binlerce yıllık arkeolojik geçmişiyle yakın dönem kırsal yaşamının izlerini aynı coğrafyada buluşturuyor.

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

sanalbasin.com üyesidir