Akademisyen ve Haber7.com yazarı Prof. Dr. Zakir Avşar, İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Cemil Tugay’ın AK Parti’ye katılırken Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın kimsesizlerin kimsesi olmak sözüne yaptığı atfı değerlendirdi.
Prof. Dr. Zakir Avşar, Haber7.com’daki yazısında, Cemil Tugay’ın AK Parti’ye katılımı sırasında Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın AK Parti tarifinde yer alan ❝kimsesizlerin kimsesi olmak❞ sözüne atıfta bulunduğunu belirtti. Avşar, Tugay’ın bu ifadeyi Mustafa Kemal Atatürk’ün ❝Cumhuriyet bilhassa kimsesizlerin kimsesidir❞ sözüyle ilişkilendirdiğini aktardı. Avşar’a göre Tugay, siyasetin dilinde yeniden anlam bulan sosyal devlet, toplumsal yardımlaşma, dayanışma ve Yüce Yaradan’a sığınma gibi kavramları gündeme taşıdı.
Avşar, ❝kimsesizlerin kimsesi❞ ifadesinin farklı alanlarda çeşitli anlamlara geldiğini belirterek, tasavvufi düşüncede bunun ilahi sığınak; edebiyatta insanın yalnızlığı; dini ve ahlaki bağlamda korunmaya muhtaç kişiye karşı sorumluluk; tarihsel dayanışma örneklerinde hak arayışı; Cumhuriyet düşüncesinde ise devletin koruyucu niteliğiyle ilişkilendirildiğini ifade etti. Avşar, tasavvufi gelenekte bu ifadenin insanın dünyevi dayanaklarının sınırlılığı karşısında Allah’a yönelişini anlattığını kaydetti.
Yazıda, Bâbâ Tâhir-i Uryân’a atfedilen ❝Kimsesizim, sensin kimsesizlerin kimsesi❞ anlamındaki dörtlük ile Avnî mahlasıyla şiirler yazan Fatih Sultan Mehmed’e atfedilen ❝Hiç kimse yok kimsesiz / Herkesin var bir kimsesi / Ben bugün kimsesiz kaldım / Ey kimsesizler kimsesi❞ dizelerine yer verildi. Avşar, Zeki Müren’in ❝Mesut Bahtiyar❞ şarkısındaki ❝Kimsesizlerin kimsesiyim, yalnızların yalnızıyım❞ sözlerinin de kavramın popüler kültürdeki yerini gösterdiğini aktardı.
Avşar, kavramın manevi anlamı ve toplumsal sorumlulukla ilişkisinin Duhâ suresinde belirginleştiğini belirterek, surede yetimin ezilmemesi ve el açıp isteyenin boş çevrilmemesinin bir yükümlülük olarak ortaya çıktığını vurguladı. İslam öncesi Mekke’de haksızlığa uğrayanların haklarını korumak üzere oluşturulan Hilfü’l-Fudûl ittifakına da değinen Avşar, Hz. Muhammed’in gençliğinde bu oluşumda yer almasının haksızlığa uğrayanı koruma düşüncesinin İslam ahlakındaki önemini gösterdiğini ifade etti.
Avşar, Atatürk’ün ❝Cumhuriyet bilhassa kimsesizlerin kimsesidir❞ sözünün bu anlayışın modern siyasi düşünce içindeki en önemli izdüşümü olduğunu belirtti. Atatürk’ün bu ifadeyi 1 Kasım 1928’de TBMM’nin açılışında yetimlerin haklarının korunmasına yönelik tedbirler ve Emlâk ve Eytam Bankası bağlamında kullandığını aktaran Avşar, Cumhuriyet’in koruyucu niteliğinin korunmaya muhtaç insanların haklarını kurumsal düzenlemelerle güvence altına alma düşüncesiyle birlikte dile getirildiğini kaydetti.
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın siyasi söyleminde bu ifadenin AK Parti’nin kuruluş amacı ve toplumsal tabanına ilişkin bir tanımlama olduğunu belirten Avşar, Erdoğan’ın 29 Ekim 2023 tarihli Cumhuriyet’in 100. yılı konuşmasında Cumhuriyet’in kuruluş amacını ❝kimsesizlerin kimsesi olmak❞ şeklinde yorumladığını aktardı. Avşar, bir kavramın toplumsal ve siyasi değerini belirleyecek asıl ölçütün uygulama olduğunu vurgulayarak, sosyal devletin ihtiyaç sahibine yardım ulaştırmakla sınırlı olmadığını, temel hakları güvence altına almayı, yoksulluğun ve dışlanmanın yapısal nedenlerini azaltmayı gerektirdiğini ifade etti. Avşar, Cemil Tugay’ın açıklamasının bu noktada anlam kazandığını belirterek, Tugay’ın Erdoğan’ın sözünü Atatürk’ün Cumhuriyet tanımıyla ilişkilendirdiğini ve AK Parti’nin bu mirası sürdürdüğünü gördüğünü ifade ettiğini aktardı.
