Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) 2025 yılı Araştırma-Geliştirme Faaliyetleri Araştırması sonuçlarını açıkladı. Gayrisafi yurt içi Ar-Ge harcaması 2024’e göre 328 milyar 607 milyon lira artarak 980 milyar 428 milyon liraya çıktı.
TÜİK’in açıkladığı verilere göre Türkiye’de Ar-Ge harcamalarının gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) içindeki payı da yükseldi. 2024 yılında yüzde 1,46 olan oran, 2025 yılında 63 trilyon 240 milyar 523 milyon liralık GSYH içerisinde yüzde 1,55 olarak hesaplandı.
Ar-Ge harcamalarının sektörel dağılımında mali ve mali olmayan şirketler yüzde 65 ile ilk sırada yer aldı. Bu sektörü yüzde 30,3 ile yükseköğretim takip ederken genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşların payı yüzde 4,7 oldu. Harcamaların niteliğine göre dağılımında personel giderleri yüzde 58,8 ile en büyük kalemi oluşturdu.
Ar-Ge harcamalarının finansmanında şirketler öne çıktı. 2025 yılında toplam harcamaların yüzde 52,5’i mali ve mali olmayan şirketler tarafından karşılandı. Genel devletin finansman payı yüzde 31,1, yükseköğretimin yüzde 14,1, yurt dışı kaynakların yüzde 2,3 oldu. Diğer yurt içi kaynakların payı ise yaklaşık yüzde 0,01 olarak kaydedildi.
2025 yılında tam zaman eşdeğeri (TZE) cinsinden toplam 317 bin 982 kişi Ar-Ge personeli olarak çalıştı. Bu personelin yüzde 67,9’u mali ve mali olmayan şirketlerde, yüzde 29’u yükseköğretimde, yüzde 3’ü ise genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşlarda görev yaptı.
Kadın Ar-Ge personelinin sayısı 108 bin 453’e ulaşırken toplam personel içindeki oranı yüzde 34,1 oldu. Kadın personelin sektörlere göre oranı yükseköğretimde yüzde 48,1, genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşlarda yüzde 32,2, mali ve mali olmayan şirketlerde yüzde 28,2 olarak belirlendi. Ar-Ge personelinin öğrenim durumuna göre yüzde 40,6’sı lisans, yüzde 31’i doktora veya eşdeğeri, yüzde 19,4’ü yüksek lisans mezunu. Meslek yüksekokulu mezunlarının oranı yüzde 4,9, lise ve altı eğitim düzeyine sahip olanların oranı yüzde 4,1 oldu.
Bölgesel dağılıma göre 2025 yılında en fazla Ar-Ge harcaması, toplam harcamaların yüzde 31,8’ini gerçekleştiren İstanbul’da yapıldı. İstanbul’u yüzde 30 ile Ankara, yüzde 9,5 ile Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu ve Yalova’yı kapsayan TR42 bölgesi izledi. Ar-Ge personelinin bölgesel dağılımında da İstanbul ilk sırada yer aldı. Toplam personelin yüzde 32,2’si İstanbul’da, yüzde 19,8’i Ankara’da, yüzde 8,4’ü ise TR42 bölgesinde istihdam edildi.
Mali ve mali olmayan şirketlerin 2025 yılında gerçekleştirdiği 637 milyar 252 milyon liralık Ar-Ge harcamasının yüzde 54,9’u Ar-Ge merkezlerinde yapıldı. Bu merkezlerde gerçekleştirilen harcamaların yüzde 89,5’i ise 250 ve üzeri çalışanı bulunan girişimlere ait oldu.
İmalat sanayisinde gerçekleştirilen 322 milyar 656 milyon liralık Ar-Ge harcamasının yüzde 47,7’si yüksek teknoloji faaliyetlerinde bulunan girişimler tarafından yapıldı. Orta yüksek teknoloji faaliyetlerinin payı yüzde 40,7, orta düşük teknoloji faaliyetlerinin payı yüzde 7,2, düşük teknoloji faaliyetlerinin payı ise yüzde 4,4 olarak gerçekleşti. İmalat sanayisinde Ar-Ge faaliyeti yürüten girişimlerde en fazla araştırmacı, 32 bin 399 kişiyle orta yüksek teknoloji faaliyetlerinde yer aldı. Bu grubu 23 bin 298 araştırmacıyla yüksek teknoloji faaliyetleri izledi.
Mali ve mali olmayan şirketlerin Ar-Ge harcamaları içerisindeki dolaylı Ar-Ge teşviklerinin payı da artış gösterdi. 2015 yılında yüzde 14,8 olan bu oran, 2025 yılında yüzde 26,5’e yükseldi. Şirketlerin Ar-Ge harcamaları ise 2015 yılında 11,2 milyar lira seviyesindeyken 2025 yılında 637,3 milyar liraya ulaştı.
