[BHA] Adana’nın Karataş ilçesinde yer alan Akyatan Lagünü, 14 bin 700 hektarlık Ramsar alanıyla kuş göç yolları üzerinde uluslararası öneme sahip sulak alanlar arasında bulunuyor.
Seyhan ve Ceyhan nehirlerinin oluşturduğu Çukurova Deltası’nda yer alan lagün; sazlıkları, bataklıkları, tatlı su birikintileri, kumulları ve geniş sulak alanlarıyla farklı canlı türlerine yaşam ortamı sağlıyor. Türkiye’nin en büyük lagün gölü olarak bilinen Akyatan, yıl boyunca farklı kuş türlerine beslenme, barınma ve üreme imkânı sunuyor.
Lagünün oluşumu, Akdeniz’in kıyı coğrafyasındaki değişimlere uzanıyor. Yaklaşık 10 bin yıl önce deniz suyu seviyesindeki değişimlerle başlayan süreçte, nehir taşkınlarıyla bölgede geniş bataklık alanlar meydana geldi. Deniz dalgalarının kıyıya taşıdığı kum ve diğer malzemelerin oluşturduğu doğal kumul seti, bataklık alanları denizden ayırarak lagünün bugünkü biçimini almasını sağladı.
Göl ile Akdeniz arasında uzanan kumul şeridi yer yer 20 metre yüksekliğe ulaşan tepelerden oluşuyor. Lagün, güneydoğu kesimindeki yaklaşık 2 kilometrelik dar bir kanalla denize bağlanıyor. Denizle bağlantısı sayesinde gerçekleşen su alışverişi, lagünün tuzluluk oranını da etkiliyor.
Avrupa, Asya ve Afrika arasındaki göç güzergâhlarının kesiştiği Çukurova Deltası’nda bulunan lagün, özellikle kış aylarında önemli sayıda su kuşunu ağırlıyor. Lagünde flamingo, suna, fiyu, elmabaş patka, dikkuyruk ve sakarmeke gibi su kuşlarının yanı sıra yaz ördeği, turaç, saz horozu, kocagöz, akça cılıbıt, mahmuzlu kız kuşu ve küçük sumru gibi türler de görülüyor.
Ramsar alanı kayıtlarında, 1990 yılında gerçekleştirilen bir araştırmada bölgede 250 kuş türünün tespit edildiği belirtiliyor. Alanda bulunan sazlıklar, çamur düzlükleri ve kumul bitki örtüsü, kuşların beslenme ve barınma ihtiyaçlarını karşılayan farklı habitatlar oluşturuyor.
Göl ile Akdeniz’i birbirinden ayıran kumluk kıyı şeridi, yeşil deniz kaplumbağası ve caretta caretta türlerinin yumurtlama ve yuvalama alanları arasında bulunuyor. Özellikle yeşil deniz kaplumbağasının Akdeniz’deki varlığını sürdürmesi açısından önemli üreme alanlarından biri olarak değerlendirilen bölge, bu canlıların yaşam döngüsünün devamlılığı bakımından da önem taşıyor.
Lagün çevresinde kumul, tuzcul ve sulak alan bitkilerinden oluşan zengin bir bitki örtüsü bulunuyor. Kumullarda zakkum ve çeşitli çalı türleri yetişirken, daha iç kesimlerde mersin ve böğürtlen gibi bitkiler görülüyor. Tatlı suyun etkili olduğu alanlarda kamış, saz, nilüfer ve sarı süsen yetişiyor. Bölgenin dikkat çeken bitkilerinden kum zambağı, Akdeniz kıyılarının kumul ekosistemlerinde yetişiyor. Kapıköyü çevresindeki adacıklarda doğal olarak yetişen nergisler de lagünün dikkat çekici bitki varlıkları arasında yer alıyor.
Lagün çevresindeki sazlıklar, çalılıklar ve ormanlık alanlar çok sayıda memeli hayvana da yaşam ortamı oluşturuyor. Bölgede saz kedisi, çakal, tilki, yaban domuzu, oklu kirpi, kirpi, yaban tavşanı, porsuk ve kuyruksüren gibi türler yaşıyor. Denizle bağlantısı bulunan lagünde kefal, levrek, çipura ve yılanbalığı gibi balık türleri ile mavi yengeç de sucul yaşamda yer alıyor. Geleneksel dalyan balıkçılığı açısından da önem taşıyan Akyatan, doğal yaşam ile bölgedeki ekonomik faaliyetlerin bir arada bulunduğu alanlardan biri olarak öne çıkıyor.
Lagün, 15 Nisan 1998 tarihinde Ramsar Sözleşmesi kapsamında koruma altına alındı. 2005 yılında Yaban Hayatı Geliştirme Sahası olarak tescil edilen bölge, 2020 yılında doğal sit alanı kapsamında Nitelikli Doğal Koruma Alanı ve Sürdürülebilir Koruma ve Kontrollü Kullanım Alanı statülerinde tescil edildi. Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen çalışmalar kapsamında bölgede kuş gözlem noktaları, iki kuş gözlem kulesi ve yürüyüş alanları bulunuyor.