[BHA] Akademisyen Prof. Dr. Musa Kazım Arıcan, Türk Devletleri Teşkilatı bünyesindeki iş birliğinin toplumlar düzeyinde güçlendirilmesi için eğitim, kültür, bilim ve gençlik alanlarında kurumsal mekanizmalar oluşturulmasını önerdi.
Arıcan, 18 Kasım 2026 tarihli yazısında Türk Devletleri Teşkilatı’nın 29-30 Ekim 2026’da Ankara’da düzenlenen 13. Zirvesi’ni değerlendirdi. Türkiye’nin dönem başkanlığının yeni iş birliği modelleri geliştirmek için fırsat oluşturduğunu belirten Arıcan, devletler arasındaki siyasi yakınlaşmanın kalıcı toplumsal ilişkilerle desteklenmesi gerektiğini ifade etti.
Dede Korkut’un Türk dünyasının ortak hafızasındaki yerinden hareketle Avrupa’nın Erasmus programını örnek gösteren Arıcan, “Birlik, ilan edilerek değil, birlikte yaşanarak kurulur.” değerlendirmesinde bulundu.
Arıcan’ın ilk önerisi, eğitim, gençlik, kültür ve spor alanlarındaki hareketlilik çalışmalarını ortak bir çatı altında toplamak amacıyla Korkut Ata Türk Dünyası Hareketlilik Programı’nın kurulması oldu. 2026-2040 dönemini kapsayacak programın ilk üç yılda uygulanarak kalıcı bir mekanizmaya dönüştürülmesini öneren Arıcan, programın ortaokul ve lise öğrencilerini, öğretmenleri, akademisyenleri, mesleki eğitim kursiyerlerini, gençlik çalışanlarını, belediyeleri ve sivil toplum kuruluşlarını kapsaması gerektiğini belirtti.
Programın teşkilat bünyesindeki bir üst yapı, ülkelerde oluşturulacak ulusal ajanslar ve yararlanıcı kurumlardan oluşan üç katmanlı bir modelle yürütülmesini öneren Arıcan, mevcut Orhun Değişim Programı’nın da bu yapıya entegre edilebileceğini kaydetti.
İkinci öneri, Türk devletlerindeki üniversiteleri, burs sağlayan kurumları ve öğrencileri buluşturacak Türk Dünyası Eğitim Fuarı oluşturulması oldu. İlk fuarın Türkiye’nin dönem başkanlığında Ankara’da düzenlenmesini öneren Arıcan, sonraki yıllarda organizasyonun dönem başkanlığını üstlenen ülkelere taşınabileceğini belirtti.
Üçüncü önerisinde Arıcan, ABD, Avrupa ve Asya-Pasifik’te düzenlenen büyük eğitim fuarlarında Türk Dünyası Pavilyonu oluşturulmasını gündeme getirdi. Ortak pavilyon için “Study in the Turkic World” adını öneren Arıcan, “Tek başına her ülke bu fuarlarda bir oyuncudur; birlikte ise küresel yükseköğretim haritasında yeni bir bölgedir.” ifadelerini kullandı.
Dördüncü öneri, Kazakistan’ın Türkistan şehrinde her yıl düzenlenecek uluslararası bir akademik forum kurulması oldu. Forumun Hoca Ahmet Yesevî Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi ev sahipliğinde gerçekleştirilmesini öneren Arıcan, “Somut çıktı üretmeyen forum başarısızdır.” dedi.
Beşinci öneri ise Türk dünyasındaki sivil toplum kuruluşlarını, kültür kurumlarını, gençlik örgütlerini ve meslek kuruluşlarını bir araya getirecek yıllık bir kurultay düzenlenmesi oldu. Kurultayın her yıl Türk Dünyası Kültür Başkenti seçilen şehirde yapılmasını öneren Arıcan, kalıcı çıktılardan birinin dijital Türk Dünyası Sivil Toplum Haritası olması gerektiğini belirtti.
Önerdiği beş yapının aynı kurumsal sistemin parçaları olarak değerlendirilmesini isteyen Arıcan, teşkilat bünyesinde ortak bir takvim oluşturulmasını teklif etti. Arıcan ayrıca Türkiye ile Azerbaycan arasındaki kimlikle seyahat uygulamasının diğer Türk devletlerine kademeli olarak yaygınlaştırılabileceğini, uzun vadede Schengen benzeri ortak bir seyahat alanının değerlendirilebileceğini söyledi.
Arıcan, yazısını “Bu fırsatı değerlendirirsek, gelecek kuşaklar Türk dünyasını bir haritadan değil, kendi hatıralarından tanıyacak.” sözleriyle tamamladı.