[BHA] Türkiye Dil ve Edebiyat Derneği Ankara Şubesi’nin düzenlediği Bir Kitap Bir Yazar programında yazar Ekrem Özdemir, Kurban Kim Olacak? Geleceği Anlamak adlı kitabı üzerine okuyucularla buluştu.
21 Kasım 2026 Cumartesi günü gerçekleştirilen söyleşide, dijitalleşmenin insan hayatında meydana getirdiği dönüşüm; çocukluk, aile, ilişkiler, tüketim alışkanlıkları, kimlik, mahremiyet ve insanın anlam arayışı üzerinden ele alındı.
Söyleşinin merkezinde, kitabın adında yer alan “Kurban kim olacak?” sorusu vardı. Özdemir, dijital teknolojilerin hayatı kolaylaştıran araçlar olmanın ötesine geçerek insanın davranışlarını, alışkanlıklarını ve dünyayla kurduğu ilişkiyi biçimlendirmeye başladığına dikkat çekti. Yazar, asıl meselenin teknolojiyi kullanıp kullanmamak değil, teknolojiyi kimin yönettiği ve insanın hangi noktada teknolojinin yönlendirdiği bir varlığa dönüştüğü olduğunu vurguladı.
Söyleşide çocukların dijital dünyayla kurduğu ilişki özellikle dikkat çekti. Çocuklarına rehberlik etmek yerine polis gibi davranan ebeveynlerin, ekran kullanımını yalnızca yasaklar ve denetimler üzerinden ele almasının yeterli olmayacağı ifade edildi. Özdemir, “Ben yaşamadım, çocuğum yaşasın.” anlayışının da başka bir sorun doğurabileceğine işaret ederek, çocuklara sunulan teknolojik imkânların çoğalmasının onların özgürlüğünü artırmak yerine zaman zaman onları ekranın esiri hâline getirebildiğini anlattı.
Bu noktada Danah Boyd’un “ebeveyn cehaleti” kavramına değinen Özdemir, çocukların dijital dünyasını anlamadan onlara rehberlik etmenin güçlüğünü ortaya koydu. “Polis misin, rehber misin?” sorusu, söyleşinin akılda kalan ifadelerinden biri oldu.
Söyleşinin bir başka önemli başlığı dijitalleşmenin insan psikolojisi üzerindeki etkileriydi. Özdemir, TRT Akademi bünyesinde yıllarca dijitalleşme üzerine yapılan çalışmalardan ve felsefe, sosyoloji, psikoloji alanlarında çalışma yapan araştırmacılarla gerçekleştirilen temaslardan söz etti. Prof. Dr. Erol Göka ile yapılan söyleşi ve Göka’nın İnternet ve Psikolojimiz kitabı da bu düşünsel arka plan içerisinde anıldı.
Dijital çağın insan üzerindeki etkisi yalnızca ekran kullanımıyla sınırlı tutulmadı. “Zaman bizi kaybediyor.” sözü üzerinden zaman algısının değişimi tartışıldı. Byung-Chul Han’ın Diskroni kavramına atıfla, insanın zamanı yaşamak yerine zamanın hızına yetişmeye çalıştığı bir hayat düzeninin ortaya çıktığı belirtildi.
Tüketim kültürü de söyleşinin dikkat çekici başlıklarından biriydi. Telefon almak için kredi çeken, elektrikli araç almak için sıraya giren, mutfak aleti almak için kampanya bekleyen insanın yalnızca bir tüketici olarak değil, tüketim arzusu tarafından biçimlendirilen bir hayatın parçası olarak değerlendirilmesi gerektiği ifade edildi.
Söyleşide kimlik hırsızlığı kavramı da alışılmış anlamının ötesinde ele alındı. Fotoğraflarda kullanılan filtrelerin, kişinin kendi gerçekliğinden uzaklaşmasına yol açabileceği ifade edildi. Dijital ortamda oluşturulan görüntünün gerçek kişiliğin önüne geçmesi, insanın kendisini başkalarının beğenisine göre yeniden biçimlendirmesi bakımından sorgulandı.
Dijital teknolojilerin insan ilişkileri üzerindeki etkisi ise “Her” filmi üzerinden tartışıldı. İnsan ile teknoloji arasındaki duygusal bağın giderek güçlenmesi üzerine konuşulurken, filmdeki ilişkinin insan temasının yerini tutamayacağına dikkat çekildi. Özdemir’in “O elin sıcaklığının yerini hiçbir şey tutamaz.” sözü, teknolojik yakınlık ile gerçek insan teması arasındaki farkı ortaya koydu.
“Anomalisa” filmi üzerinden yapılan değerlendirmede ise herkesin birbirine benzediği bir dünyayı anlatan film üzerinden, çağdaş insanın giderek daha fazla birbirine benzeyen davranışlar, görüntüler ve tüketim kalıpları içerisinde sıkışması tartışıldı. Buradan hareketle “aynılık cehennemi” kavramı gündeme getirildi.
Söyleşinin son bölümünde dijital dünyanın hızına karşı insan hayatının yavaşlığı ve sahiciliği öne çıkarıldı. Programın sonunda Ekrem Özdemir, dinleyicileri düşünmeye davet eden iki alıntıyla söyleşiyi tamamladı: Dostoyevski’nin “Hayatın kendisi, anlamından üstündür.” ve Sezai Karakoç’un “Hayatın anlamı, kendisinden üstündür.” sözleri.