[BHA] Türkiye Dil ve Edebiyat Derneği Ankara Şubesi’nin haftalık Cumartesi Buluşmaları etkinliğinde yazar ve mühendis Zahit Borak, İngiliz Krallığından Britanya İmparatorluğuna başlıklı bir konuşma yaptı.
Ankara’da düzenlenen etkinlikte konuşan Borak, milletleri medeniyet kuran, emperyalist ve sömürgeci oluşları itibarıyla sınıflandırarak İngiltere’nin 35,5 milyon kilometrekare alana 500 yıl boyunca nasıl hâkim olduğuna dair tespitlerde bulundu. Borak, günümüzdeki İngiltere’nin temellerinin Britanya ile atıldığını dile getirdi.
İngiltere tarihinde 1. Elizabeth ve Victoria dönemlerinin önemine değinen Borak, İngilizlerin denizciliği Venediklilerden öğrendikten sonra sömürge politikalarına başladığını, bu politikaların başlangıçta İspanya ile yaşanan güç yarışına dayandığını belirtti. Borak, diğer sömürgeci devletlerin politikaları ile İngiltere’nin politikaları arasında belirgin farklar olduğunu, İngiltere’nin sömürge topraklarında salt yağma politikası izlemediğini ve yerel halklara kendi yaşam standartları ile dil ve dinlerini yaşama imkânı sunduğunu ifade etti. Borak, İngiltere’nin kolonilerine karşı daha pragmatist bir yaklaşım sergilediğine örnek olarak Hindistan’ın sömürgeleştirilmesini gösterdi.
Magna Carta’nın önemini vurgulayan Borak, 1787 ABD anayasasının, İnsan Hakları Evrensel Bildirgesinin ve birçok devlet anayasasının temelini Magna Carta’nın oluşturduğunu söyledi. Borak, antlaşmanın adil yargılama kaidesi başta olmak üzere pek çok konuda ilkleri barındırdığını ve dönemin en güçlü yapısı olan kiliseye karşı da sınırlandırıcı bir mekanizma işlevi gördüğünü belirtti.
Kraliçe Victoria döneminde yapılan yeniliklerin Britanya tarihinde önemli yer tuttuğunu belirten Borak, öz disiplin, dürüstlük, dayanıklılık, takım halinde çalışma ve liderlik gibi derslerin verildiği Public School adlı okulu örnek gösterdi. Metro ve modern posta sistemi gibi yeniliklerin de bu dönemde Britanya’ya geldiğini aktardı. Birinci ve İkinci Dünya Savaşları sırasında ve sonrasında yaşanan büyük finansal kayıpların Britanya’yı süper güç konumundan çıkardığını belirten Borak, imparatorluğun uzun yıllar ayakta kalmasının sırrını kural, disiplin ve otorite olarak açıkladı. Borak, dinleyicilere Gandi filmini izlemelerini ve George Orwell’in Burma Günleri ile Daron Acemoğlu’nun Ulusların Düşüşü kitaplarını okumalarını önerdi.
