Sebze ve meyvenin üreticiden tüketiciye ulaşmasına kadar geçen süreçte fiyat oluşumunu düzenlemeyi amaçlayan Hal Yasası değişikliğinde yeni bir aşamaya geçildi. Yaklaşık 30 maddelik ilk taslak 9 maddeye indirildi ve metin TBMM’deki AK Parti grubuna sunuldu.
Hazine ve Maliye, Ticaret, Tarım ve Orman ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik bakanlıklarının üzerinde çalıştığı düzenlemenin ilk taslağının 9 maddeye indirildiği belirtildi. Ticaret Bakanı Ömer Bolat, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonundaki açıklamasında, hazırlanan kanun taslağının Meclis’teki AK Parti grubuna sunulduğunu duyurdu.
Bolat, düzenlemeyle üretici birlikleri ve kooperatiflerinin hallerde ve pazarlarda daha fazla yer almasının amaçlandığını ifade etti. Kendi hallerini kurmak isteyen üretici örgütlerine maddi destek ile vergi ve rüsum muafiyetleri sağlanmasının öngörüldüğünü söyledi.
Yeni düzenlemenin temel hedeflerinden biri, üretici ile tüketici arasındaki aracılık maliyetlerinin azaltılması olacak. Taslakta üretici birlikleri ve kooperatiflerinin hallerde, semt pazarlarında ve perakende satış noktalarında daha fazla yer almasına yönelik değişiklikler üzerinde çalışılıyor.
Böylece çiftçilerin ürünlerini doğrudan tüketiciye, marketlere veya çevrim içi satış kanallarına ulaştırmasının kolaylaştırılması amaçlanıyor. Üretici örgütlerinin güçlendirilmesi ve kooperatifleşmenin yaygınlaştırılması da düzenlemenin öncelikleri arasında bulunuyor.
Yeni Hal Yasası kapsamında aracılık faaliyetlerinin ve komisyon oranlarının yeniden düzenlenmesi değerlendiriliyor. Gıda Mühendisi Nurten Sırma, mevcut sistemde bazı aracıların ürün fiyatlarını artırdığını belirterek komisyon oranlarının yüzde 8’den yüzde 4’e düşürülmesinin gündemde olduğunu ifade etti.
Sırma, üretici ile tüketici arasındaki fiyat farkına dikkat çekerek Ayaş’ta 8 liraya üretilen domatesin aynı bölgedeki bir markette 100 liraya satılması örneğini verdi. Fiyat artışlarının hangi aşamalarda oluştuğunun tespit edilmesi gerektiğini belirten Sırma, üretim ve dağıtım zincirindeki gereksiz aracılık faaliyetlerinin azaltılmasının önemine değindi.
Taslakla birlikte sebze ve meyve ticaretinde kayıt dışılığın önlenmesi ve fiyatları yapay biçimde artıran uygulamalara yönelik yaptırımların güçlendirilmesi hedefleniyor. Kurallara aykırı faaliyetler için idari para cezalarının artırılması ve bazı ihlallere yönelik hapis cezası uygulanması üzerinde çalışıldığı belirtiliyor. Ancak hapis cezasının hangi fiilleri kapsayacağı ve yaptırımların kesin kapsamı henüz netleşmiş değil.
Düzenlemede Hal Kayıt Sistemi üzerinden ürün hareketlerinin ve fiyatların daha etkin izlenmesi de gündemde bulunuyor. Bildirim, satış ve denetim süreçlerinin dijital ortamda takip edilmesiyle ürünlerin üreticiden tüketiciye ulaşıncaya kadar geçirdiği aşamaların daha şeffaf hâle getirilmesi amaçlanıyor. Hallerde stok takibi, kalite sınıflandırması ve gıda güvenliği denetimlerinin geliştirilmesi de değerlendirilen başlıklar arasında yer alıyor.
2012 yılında yürürlüğe giren Hal Kanunu’nda kapsamlı değişiklik yapılmasını öngören taslak, TBMM’deki AK Parti grubunun değerlendirmesine sunuldu. Teklifin Meclis’e sunulmasının ardından komisyon ve Genel Kurul aşamalarında görüşülmesi gerekecek.
Komisyon oranları, yaptırımlar, üretici teşvikleri ve uygulama takvimi gibi ayrıntılar, yasama sürecinde metnin alacağı son şekle göre kesinleşecek.
