Fransa’da 17 Eylül’de lise öğrencilerinin eğitim koşullarına yönelik tepkisiyle başlayan gösteriler, hayat pahalılığı ve akaryakıt fiyatlarına ilişkin taleplerin eklenmesiyle ülke geneline yayıldı. 17 Ekim’de yüzlerce noktada düzenlenen eylemlerde güvenlik güçleri ile göstericiler arasında çatışmalar yaşandı.
Fransa’da yaklaşık bir aydır devam eden öğrenci protestoları, Başkent Paris başta olmak üzere Lyon, Marsilya, Rennes ve Lille gibi kentlerde geniş katılımlı gösterilere dönüştü. 17 Ekim Cumartesi günü ülke genelinde yüzlerce noktada düzenlenen eylemlere öğrencilerin yanı sıra Sarı Yelekliler hareketi, çiftçiler, işçiler, sendikalar ve iklim aktivistleri katıldı.
Gösterilerde artan yaşam maliyetleri, akaryakıt fiyatları ve kamu harcamaları protesto edildi. Bazı kentlerde araçlar ve kamu binaları ateşe verilirken mağazalarda yağmalama olayları meydana geldi. Fransız yetkililer şiddet olaylarını kınarken kamu binalarına ve iş yerlerine verilen zararla ilgili inceleme başlatıldı.
Fransa’daki gösteriler, 17 Eylül’de lise öğrencilerinin öğretmen açığı, yetersiz eğitim kaynakları ve okul binalarının fiziki koşullarına tepki göstermesiyle başladı. Paris’in banliyölerinde başlayan eylemler kısa sürede farklı kentlere yayıldı. Öğrenciler bazı okulların girişlerini kapatarak eğitim koşullarının iyileştirilmesini talep etti.
Eylül ayının sonlarından itibaren gösterilerde polis müdahaleleri ve öğrencilerle güvenlik güçleri arasında çatışmalar yaşandı. Bazı okullarda eğitime ara verilirken müdahaleler de tartışma konusu oldu. Ekim ayının ilk haftasında öğretmenler, veliler, işçiler ve çeşitli sendikalar da protestolara destek verdi.
6 Ekim’de düzenlenen ülke çapındaki gösterilere Fransa İçişleri Bakanlığının verilerine göre 250 binden fazla kişi katıldı. Organizatörler ise katılımcı sayısını 450 bin olarak açıkladı. Aynı gün en az 488 kişi gözaltına alınırken 43 güvenlik görevlisinin yaralandığı bildirildi.
Polis müdahaleleri sırasında öğrencilerin yaralanması üzerine güvenlik güçlerinin kullandığı bazı müdahale araçları gündeme geldi. İçişleri Bakanı Laurent Nuñez, 15 yaşındaki bir öğrencinin elini kaybetmesinin ardından lise protestolarında ses etkili bomba kullanımının geçici olarak askıya alındığını duyurdu.
Fransız hükümetinin 15 Ekim’de paylaştığı verilere göre 17 Eylül’den itibaren düzenlenen öğrenci eylemlerinde 7 bin 950 kişi gözaltına alındı, 26 kişi tutuklandı. Gözaltına alınanların yüzde 85’inin 18 yaşından küçük olduğu açıklandı. Aynı dönemde 937 güvenlik görevlisi, 149 eğitim çalışanı ve 248 öğrencinin yaralandığı bildirildi. Polis müdahalelerine yönelik şikâyetler üzerine Ulusal Polis Genel Müfettişliği tarafından 36 soruşturma başlatıldığı kaydedildi.
Fransa’da 2018 yılında akaryakıt vergileri ve hayat pahalılığına karşı ortaya çıkan Sarı Yelekliler hareketi, 17 Ekim’de ülke genelinde düzenlenen protestolara katıldı. İçişleri Bakanlığı, ülke genelinde yaklaşık 500 noktada gösteri düzenlenmesinin beklendiğini açıkladı. Paris’te Elysee Sarayı, Başbakanlık binası ve Champs-Elysees çevresinde gösteri yapılması yasaklanırken Cumhuriyet Meydanı’ndan Clichy Meydanı’na yürüyüş düzenlendi.
Paris’te polis ile bazı protestocular arasında çatışmalar çıktı. Güvenlik güçleri göz yaşartıcı gazla müdahalede bulunurken bazı göstericilerin polise taş ve havai fişek attığı bildirildi. Marsilya’da bir grup belediye binasına girerek içerideki eşyalara zarar verdi, kentte bazı mağazalarda yağmalama olayları yaşandı. Lyon’da Bellecour Meydanı’ndaki tarihi turizm danışma merkezi ateşe verildi. Rennes ve diğer bazı kentlerde yollara barikatlar kuruldu, araçlar ve çöp konteynerleri yakıldı.
17 Ekim’de gözaltı sayısına ilişkin açıklamalar gün içinde güncellendi. İlk saatlerde 166 olarak duyurulan sayı, ilerleyen saatlerde 272’ye yükseldi. Gösteriler sırasında yaralananların da bulunduğu bildirildi.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, protesto hakkına saygı gösterilmesi gerektiğini ancak kamu kurumlarına, ticari işletmelere ve kişilere yönelik saldırıların kabul edilemeyeceğini belirtti. Macron, valilikleri ve iş yerlerini hedef alan saldırıları düzenleyenlerle belediye binalarına zarar verenlerin yargılanacağını ve cezalandırılacağını ifade etti. Cumhurbaşkanı Macron, ülkede şiddete yer olmadığını vurgulayarak kamu düzeninin korunması çağrısında bulundu.
Fransa Başbakanı Sébastien Lecornu da protestolarda yaşanan şiddet olaylarına ilişkin açıklamalarda bulunurken İçişleri Bakanlığı güvenlik güçlerinin müdahalelerine ilişkin değerlendirmelerini paylaştı. Ülkede öğrenci eylemleriyle başlayan ve farklı toplumsal kesimlerin katılımıyla devam eden protestoların ardından hasar tespit çalışmaları ve adli süreçler sürüyor.
